RSS

ሃይማኖት፣ ፍልስፍ እና ሳይንስ ያላቸው ግንኙነት (በዲያግራም)

(በካሣሁን ዓለሙ)

(የጽሑፉ ሐሳብ ከዲያግራሙ ጋር የተናበበ ስለኾነ እያስተያዩ እንዲያነቡት ይጋበዛሉ፤ ጽሑፉ ‹ቅኔ-ዘፍልሱፍ› በሚለው መጽሐፌ ውስጥም ተካቶ ይገኛል፡፡)
ሀደሀፈ
የትኛውም የዕውቀት ፅንሰ-ሐሳብ ከዚኽ ድያግራም እንደማይወጣ ማስተዋል ጠቃሚ ነው፤ ማለትም አንድ ሰው እዚኽ ከተጠቀሱት ስምንት አማራጮች ውስጥ አቋሙን ሊያንፀባርቅ የሚችለው በአንደኛው ነው፡፡ ከድያግራሙ ክበባት ውጭ የሚገኘው ስምንተኛው (ተ.ቁ. 8) አማራጭ ግን የሌለና በአማራጭ አቋምነትም ሊወሰድ የማይችል ነው፤ ምክንያቱም በዚኽ አቋም ላይ የሚገኝ ሰው አንድም ስለተባሉት (ስለ ሃይማኖት፣ ፍልስፍና እና ሳይንስ) ምንም ዕውቀት የሌለው ኾኖ በተለምዶ የሚኖርና፣ ዕውቀቱ ከሌሎች ኅብረተሰቦች ጋር ያልተነካካ ሲኾን፣ አንድም የአእምሮ በሽተኛ በመኾኑ ስለሃይማኖት፣ ስለፍልስፍናም ኾነ ስለሳይንሳዊ ዕውቀቶች ያለው ዕይታ ነፃ ከኾነ ነው፤ ይኽንን ደግሞ ዕውቀታዊ አድርጎ መውሰድ ያስቸግራል፡፡

Read the rest of this entry »

Advertisements
 

ትኩርት ያላገኘው ባህላዊ የተጠየቅ ልጠየቅ ክርክር ጥበብ

በካሣሁን ዓለሙ

(ይህ ጽሑፍ በውይይት መጽሔጽ ቁ.19 ታትሞ የወጣ ነው)

  1. መንርደሪያ

እኛ ኢትዮጵያዊያን በባህላችን የሚደነቁ ጥበባትን በተለይም የዳበረ የራሳችን ባህላዊ (ልማዳዊ) የትችትና የክርክር ባህል ያለን ሕዝቦች ብንኾንም በተለያየ ማኅበረሰቦች የዳበሩት የባህላችን ማሳያዎች ተጠንተውና ተገናዝበው ለዘመናዊ ትምህርትና ፍትሕ ግብዓት እንዲኾኑ ፍልስፍናቸውና ሥነ አመክንዮአዊ ጥበባቸው አልተመረመረም፡፡

ምንም እንኳን በብዙ የሀገራችን ክፍሎች ዘመናዊ ትምህርትና የፍርድ ቤት አሠራር የጥንቱን እያጠፋውና በነበር እያስቀረው ቢኾንም (በተለይ ከ1923ቱ ሕገ መንግሥት ከወጣና የዘመናዊ ፍ/ቤቶች ከተቋቋሙ በኋላ) በአንዳንድ ሥፍራዎች ‹የተጠየቅ ልጠየቅ› እና ‹የበልሃ ልበልሃ› ክርክሮች ልምድ እንደሚገኝ የሚጠቁሙ ማሳያዎች አሉን፡፡ ለምሳሌ በመንዝ አካባቢ እስከ ቅርብ ጊዜ ይሠራበትና እዛፍ ሥር እየተሰበሰቡ መሟገት የተለመደ እንደነበር እና በጨዋታ በመከራከር የሚፎካከሩበት ሰዎች መኖራቸውንም በዚያ አካባቢ ለተወሰነ ጊዜ በማስተማር ላይ የቆየ ጓደኛዬ ነግሮኛል፡፡ የተጠየቅ ልጠየቅ ስልትን የመሠለ የሙግት ጥበብ እያለን፣ ለዚህም የተመዘገቡ የክርክር ማሳያዎች ሞልተውን፣ ከሥነ አመክንዮ ዕውቀት አንጻር (ተክለ ማርያም ፋንታዬ ‹ተጠየቅ› በሚል ርዕስ በ1953 ከጻፉት መጽሐፍ ውጭ) አለመመርመሩ ያስቆጫል፡፡ Read the rest of this entry »

 

‹ቅኔ-ዘፍልሱፍ› መጽሐፍን በቀላሉ በስልክዎ ያንብቡ

ከአገር ውጭም ኾነ በአገር ውስጥ የምትገኙ የዚህ ብሎግ ተከታታዮች፣ ‹ቅኔ-ዘፍልሱፍ› የሚለው መጽሐፌ በሎሚ የአንድሮይድ  አፕልኬሽን (Lomi books  Store ተለቋል፤ መጽሐፉን ለማውረድ መጀመሪያ አፕልኬሽኑን በነፃ በማውረድ ስልክዎ ላይ ይጫኑት፤ ከዚያም  በውጭ የምትገኙ በ10 ዶላር (በክሬዲት ካርድ) በአገር ውስጥ የምትገኙ ደግሞ በ20 ብር የሞባይል ካርድ ገዝታችሁ በስልካችሁ ማንበብ ትችላላችሁ፡፡ ከመጽሐፉ ብዙ ቁምነገሮች እንደምታገኙ እምነቴ ነው፤ መልካም ንባብ፡፡  በቅርቡም ሌሎች መጻሐፎቼንም በዚህ መልክ እንዲደርሳችሁ አደርጋለሁ፡፡

IMG_20171028_185337

 
1 Comment

Posted by on November 20, 2017 in የኢትዮጵያ ፍልስፍና

 

የቅኔ ዘፍልሱፍ መጽሐፍ መግቢያ

 ፍልስፍና ከትምህርቶች ኹሉ ተወዳጁ ዕውቀት ነው፤ ተወዳጅ ሊኾን የቻለውም የተፈጥሮ (ፍጥረታት)፣ የሰውየእግዚአብሔር ቅኔያዊ መስተጋር ስለሚመረመርበት ነው፡፡ ማለትም የተፈጥሮ ምንነትና መስተጋብር፣ የሰው ልጆች የዕውቀት፣ የባህል፣ የግብረገብነት፣ የአስተዳደር አመሠራረት፣ እንዲሁም የእግዚአብሔር ህላዌና ከፍጥረቱ ጋር ያለው መስተጋብር እየተጠየቀ ስለሚመረመርበት፣ የሳይንስ ዘርፍ ዕውቀቶችም መሠረትና ጥልቀት መዳረሻ ተደርጎ ስለሚወሰድ፣ መሠረታዊ ጥያቄዎቹም ዘመን የማይሽራቸው በመኾን መልሳቸውን ለማግኘት የብዙዎችን ሊቃውንት የአእምሮ ምጥቀት ፈትነው በተግባር ያልተመለሱ ስለኾነ፤ በሌላ በኩል የሰው ልጆች ደግሞ በተፈጥሯቸው የዐዋቂነት ከፍታ አድናቂዎች በመኾናቸው፣ ይኽንን ምጥቀት እየጠየቀ የሚያጠናው ፍልስፍና ዋና ተወዳጅ ዕውቀታቸው ኾኖ ይኖራል፡፡

 IMG_20171028_185337 Read the rest of this entry »

 

ቅኔ የፍልስፍና ላዕላይ ጥበብ

(በካሣሁን ዓለሙ)

መስከረም 13 ቀን 2010 ዓ.ም በወጣዉ የአዲስ አድማስ ጋዜጣ ላይ ብሩህ ዓለምነህ የተባለ የመቀሌ ዩኒቨርስቲ የፍልስፍና መምህር እና ‹የኢትዮጵያ ፍልስፍና› የሚል መጽሐፍ ደራሲ ‹ለመሆኑ ቅኔ ፍልስፍና መሆን ይችላል?› በሚል ርዕስ በቅኔ ፍልስፍናነት ላይ ትችት አቅርቧል፡፡  በእውነቱ ያነሳው ሐሳብ ስለ ፍልስፍና ጥሩ አገራዊ የክርክር መነሳሳትና ዕይታን የሚፈጥር ስለሆነ የበለጠ ትጋትንና የዕውቀት ብልፅግናን ያድልልን እላለሁ፡፡

እኔም በተነሳው ሐሳብ ላይ የራሴ የጥናት ጅማሮ ስላለኝ ምልከታየን ላከፍል ፈለኩ፡፡ ይሁንና በጽሑፌ የብሩህን መጽሐፍ ለመተቸት አልተነሣሁም፤ የኢትዮጵያ ፍልስፍናን ይዘትም ማሳየት ማጠንጠኛዬ አይደለም፡፡ ይልቁንስ ቅኔን ከደረጃዋ አውርደን በአመድ ላይ እንዳናከባልላት ከፍተዋን በመጠኑ ለማሳየትና ለመሞገት ነው፡- አነሣሤ፡፡ ካስፈለገ የብሩህ መጽሐፍን ለመሔስና የኢትዮጵያን ፍልስፍና ይዘት ለማሳየት በሌላ ጊዜ እመለሳለሁ፡፡ Read the rest of this entry »

 
1 Comment

Posted by on September 29, 2017 in የኢትዮጵያ ፍልስፍና

 

የዕውቀት መፍለቂያው ልቦና፣ ሕሊና ወይስ የስሜት ሕዋሳት?

‹ልቦናን› ስናነሣ ምን ትዝ አለኝ መሰላችሁ ‹የዕውቀት መፍለቂያው ምንድን ነው?› የሚለው ጥያቄ ነዋ! የዕውቀት ምንጩን ማወቅ ደግሞ ጭንቅ ነው፤ ምክንያቱም የዕውቀት የመገኛ ምንጩና አገኛኘቱ በትክክል መታወቅ ከተቻለ የማይታወቅ ነገር አይኖርም፡፡ የማይታወቅ ነገር ከሌለም ፍጹማዊ ዕውቀትን ገንዘብ ማድረግ ይቻላል፡፡ ፍጹማዊ ዕውቀትን ገንዘብ ማድረግ የሚችለው ግን ልዕለ ኃያል የኾነው እግዚአብሔር እንጂ በችሮታ የሚያገኘውን ዕውቀት በቅደም ተከተል፣ በመርሳትና በማስታወስ እየመረጠ የሚያገናዝበው የሰው ልጅ አይደለም፡፡ ለብዙ ሰው ዕውቀት በምንጩ የተወሳሰበ ስለሚመስለው በአግባቡ ለይቶ ለማሰብና የተሻለ አስተሳሰብን ገንዘብ ለማድረግ ይቸገራል፡፡ በሌላ በኩል የሚያውቀው ዕውቀት የተደበላለቀበት ሰው ምንጩን ካላወቀ ‹ከየትና እንዴት› የሚሉ ጥያቄዎችን ለመመለስ ይቸገራል፤ ‹ከየት› የመረጃ ምንጭ፣ ‹እንዴት› ደግሞ የማወቂያ ዘዴ (ስልት) ነውና፡፡ ይህ ከኾነም ማንኛውም ተመራማሪ ቢያንስ የተቻለውን ያህል የዕውቀቱን አገኛኘት መለየት ይገባዋል፡፡ Read the rest of this entry »

 

የሸቃዩ ትዝብት

(በካሣሁን ዓለሙ)

ሽቀላ የጀመርኩት መጽሔቶችን ጮኾ በመሸጥ ነው፤ የመጽሔት ሽቀላን ታሪክ አረሳውም፤ ብዙ ነገሮችንም ታዝቤበታለሁ፤ ምሁራን የሚያነቡትንም ለማወቅ ችያለሁ (ምሁራን የሚያውቁት በማንበብ አይደል!)፡፡ መጽሔት ስሸቅልም ቶሎ  ቶሎ ሸጬ ትርፋማ ለመኾንም የሚያስችለኝን  የማሻሻጫ ዕውቀት አዳብሬያለሁ፤ ሳነብ ግን ስልትን እጠቀማለሁ እንጂ ዝም ብዬ አልሸመድድም ነበር፡፡ ምክንያቱም እኔ ከመጽሔቱ ላይ የምፈልገው እውቀት መጽሔቱን ለማሻሻጫነት እንጂ ከዚያ ያለፈው አይመለከተኝም፡፡

ዕወቀትም የማሻሻጫ መሣሪያ እንደኾነም ይሰማኛል፡፡ ለምሳሌ የአንድን መጽሔት ርዕስ ‹ጥሩ አድርጎ በካርቶን፣ በተመረጡ ቃላት ወይም የቃላቱን አጻጻፍ በማሳመርና በማጉላት ማስጮህ› የሚጠቅመው ያየው ሰው እንዳያልፈው ለማድረግ ነው፤ ስለዚህ የመጽሔቱን (ወይም የጋዛጣም ሊኾን  ይችላል) ርእስ ማስጮህ ዕወቀት ነው፤ የጩኸቱም ግብ በብዛት እንዲሸጥ ለማድረግ ነው፡፡ ሌላም ምሳሌ ላንሳ አንድ መጽሔት አዘጋጅ የተሻለ ዕውቀት ያለቸውን ሰዎች በመጠየቅ ወይም በማጻፍ ካካተተ በብዛት ይሸጥለታል (ለምሳሌ ጦቢያ የተባለው መጽሔት ዋና ማሻሻጫ ፀጋዬ ገብረመድኅን (ሎሬቱም ኾነ አርአያው) እንደነበር አስታውሳለሁ)፤ ይህም ማለት የዐዋቂው ሰዉየ ዕውቀት ለማሻሻጨነት ትልቅ አስተዋጽኦ አድርጓል ማለት ነው፡፡ ደግሞስ ድለላ (የገበያ አፈላላጊም ይባላል)፣ የማስታወቂያ ሥራ የመሳሰሉ ሥራዎች ድግሪ የተመርቁ ሰዎች የሚሠማሩባቸው አይደሉም እንዴ! ከእነዚህ የበለጠ የዕውቀት አሻሻጭነት ምሳሌ ሌላ ምን ያስፈልጋል? ስለዚህ እኔም የመጽሔትን ዕውቀት ለማሻሻጫነት መጠቀሜ ትክክለኛ ዐዋቂነት ነው፡፡ ከማይሠራበት ብዙ ዕውቀትም የኔ የማሻሻጫ ዕውቀት ሳይሻል አይቀርም፡፡ Read the rest of this entry »

 
 
%d bloggers like this: